काव्यगुण मराठी व्याकरण [ प्रसाद माधुर्य ओज ]

 काव्यगुण म्हणजे काय ?

 काव्यगुण म्हणजे काय - ज्या गुणांमुळे काव्याची शोभा वाढते , त्या गुणांना काव्यगुण म्हणतात .जसे माणसांच्या अंगी गुण असतात . तसे काव्यातही गुण असतात . 

पुढील वाक्ये नीट वाचा :प्रत्येक वाक्यातून व्यक्तीचा कोणता गुण दिसून येतो , ते लक्षात घ्या : 
वाक्ये 

( १ ) सज्जनांची नेहमी संगत करावी . संतपणा
 ( २ ) परोपकार करणे हे पुण्यकर्म आहे . परोपकार
 ( ३ ) गणेशने जखमी कुत्र्यावर औषधोपचार केले . भूतदया पराक्रम
 ( ४ ) भीम हा महापराक्रमी योद्धा होता . 
( ५ ) गणपतराव नेहमी दानधर्म करतात . उदारता / औदार्य
 ( ६ ) शरण आलेल्या माणसांवर दया करावी . करुणा

वरील उदाहरणांतील व्यक्तींप्रमाणे काव्यातही काव्यगुण असतात . 


काव्यगुणाची वैशिष्ट्ये :

 ( १ ) विविध गुणांमुळे काव्य सुंदर व आकर्षक होते .
 ( २ ) गुणांमुळे काव्याला सौंदर्य प्राप्त होते . 
३ ) काव्यगुणांमुळे काव्यातील रस आल्हाददायक व रसिकमान्य होतो . 

काव्यगुणातील शब्दांची वैशिष्ट्ये :

 ( १ ) सोपे , सुटसुटीत , सहजसुलभ शब्द . 
( २ ) नादमधुर शब्द .
 ( ३ ) शब्दांतील गेयता ( गाण्यास योग्य ) व अर्थाचा गोडवा . 
( ४ ) ओळींतून व्यक्त होणारा सहजभाव . ( भावना ) - 

काव्यगुण मराठी व्याकरण [ प्रसाद माधुर्य ओज ]

काव्यातील प्रमुख गुण तीन आहेत : 

( १ ) प्रसाद
( २ ) माधुर्य 
( ३ ) ओज . 

( १ ) प्रसाद काव्यगुण 


प्रसाद म्हणजे सोपेपणा . सुबोध व अर्थ चटकन समजणारी काव्यरचना म्हणजे प्रासादिक रचना होय . काव्य ऐकल्यावर वा वाचल्यावर सहज अर्थबोध करून देणारा काव्यगुण असतो , त्याला प्रसाद म्हणतात 

• प्रसाद गुणाची लक्षणे ( वैशिष्ट्ये ) : 

( १ ) साधी , सोपी , अर्थसुलभ शब्दरचना .
( २ ) शब्द रसिकाच्या नित्य परिचयाचे व सरळ वाक्यरचना .
( ३ ) दुर्बोध , जटिल , अनाकलनीय शब्दरचना नसते . 
( ४ ) सर्व रसांना पुष्टी देणारी रचना . 

प्रसाद काव्यगुण  उदाहरणे : 

( १ ) अरे संसार संसार / जसा तवा चुल्हयावर आधी हाताले चटके / तवा मिळते भाकर 
( २ ) माउलीच्या दुग्धापरी आले मृगाचे तुषार भुकेलेल्या तान्यापरी तोंड पसरे शिवार 


( २ ) माधुर्य ( गोडवा ) काव्यगुण  : 

माधुर्य म्हणजे मधुरता किंवा गोडवा . काव्यात सोप्या शब्दांप्रमाणेच कोमल व मृदुवर्ण असलेले शब्द ऐकायला सुखद वाटतात . मधुर नादामुळे ते गुणगुणावेसे वाटतात . अशा अनुप्रासिक शब्दांच्या वापरामुळे काव्यात माधुर्य गुण येतो .

माधुर्य गुणाची लक्षणे ( वैशिष्ट्ये ) : 

( १ ) मृदुवर्ण व कोमल शब्दांचा वापर . 
( २ ) अनुप्रासादिक रचनेमुळे कर्णमधुरता . 
( ३ ) रचनेतील गोडव्यामुळे मन प्रसन्न होते . 
( ४ ) माधुर्य गुणामुळे चित्तवृत्ती तल्लीन होतात . 

माधुर्य  काव्यगुण  उदाहरणे : 

( १ ) श्रावणमासी हर्ष मानसी हिरवळ दाटे चोहिकडे क्षणात येते सरसर शिरवे क्षणात फिरुनी ऊन पडे . 
( २ ) गडद निळे , गडद निळे जलद भरून आले शीतल तनु , चपल चरण , अनिलगण निघाले . 

( ३ ) ओज ( ओजस्विता ) काव्यगुण    : 

ओज म्हणजे आवेश व उत्साह . कठोर वर्ण , संयुक्त व्यंजने यांचा अधिक वापर करून कवी रचनेमध्ये जोमदारपणा निर्माण करतो . काव्यातील या गुणाने अंगात वीरश्री संचारते . ज्या काव्यरचनेत वीर व रौद्र रस आढळतो , तेथे ओज हा गुण असतो .

• ओज गुणाची लक्षणे ( वैशिष्ट्ये ) : 

( १ ) जोडाक्षरे , कठोर वर्ण व दमदार शब्दांचा वापर . 
( २ ) मनात उत्साह निर्माण करण्याची क्षमता . 
( ३ ) वीर व रौद्र रसांची पुष्टी . 
( ४ ) भाषा जोरकस व वीरश्री निर्माण करणारी .

ओज काव्यगुण  उदाहरणे 

( १ ) खबरदार जर टाच मारुनी जाल पुढे उदाहरणे :
( २ ) डमडमत डमरू ये खणखणत शूल ये शंख फुकीत ये , येई रुद्रा .



1 Comments

Thanks for Comment

Previous Post Next Post